محمد حسين بن مهدى فراهانى
211
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
از مكه به مدينه اما آنهايى كه در مدينهء طيبه نرفته و بايد بروند با يكى از اين سه قافله خواهند رفت : قافلهء شامى يكى قافلهء شامى است كه با پاشا و امين صره و عسكر و توپ و نظم و ترتيب است و هركس با آنها برود در كمال امنيت است . اما اين اوقات اهالى ايران به واسطهء دورى راه و زحمت بسيار و مخارج بىشمار ، كمتر از اين را مىروند . و قافلهء شامى از بيست و پنج شهر ذيحجه الى آخر ماه از مكه روانه مىشوند . قافلهء جبل و يكى هم قافلهء جبل است كه همه ساله حملهدارهاى عراق عرب از حجاج تبعهء ايران و روم حمل بسته با يكى از كسان امير جبل و بيرق او ، بانظم و ترتيب به مكه مىآيند . اين قافله خيلى زود مىرود ، و چون مستحفظ دارد ، راه امن است و كمتر مال حجاج تلف مىشود . و مخارجش هم بالنسبه به راه شام كمتر است ، اما بعضى عيوب داشته كه آن عيوب را نجم الملك بهتر مىدانند . و در هذه السنه به واسطهء قدغن دولتى از رعيت ايران پنجاه شصت نفر بيشتر از اين راه نيامده ، آن هم پنهان و به لباس عربى . مع هذا حملهدارها با عبد الرحمن گماشتهء امير جبل كه رئيس حجاج راه جبل است ، باز به مكه آمده و حجاج عجم را دعوت به بردن از راه جبل مىكردند . و چون بيشتر منافع امير جبل از حجاج ايرانى است ، و اين دو ساله كه حجاج ايرانى برحسب قدغن دولتى از اين راه نيامدهاند ، بدين واسطه كمال تأسف و پشيمانى براى امير جبل است . و با آن قليل حجاج ايرانى كه همراه آنها آمده بود نهايت خوش سلوكى را از هر جهت كرده و به توسط عبد الرحمن گماشتهء خودش شرحى به قونسول ايران كه در مكه بود نوشته و تمناى